Βρίσκεστε στη σελίδα: Διαταραχές Διατροφής \| Είναι το φαγητό εξάρτηση;

eatdis-childΩς εξάρτηση χαρακτηρίζουμε οποιαδήποτε συνήθεια από την οποία δεν μπορούμε εύκολα να αποδεσμευθούμε, είτε πρόκειται για μια ουσία είτε για μια δραστηριότητα. Όπως θα δούμε και στη συνέχεια, όλων των ειδών οι εξαρτήσεις έχουν ως κοινό χαρακτηριστικό τον εθισμό στην έκκριση της ορμόνης ντοπαμίνης.

Ντοπαμίνη Η ντοπαμίνη συνιστά μια σημαντική νευροδιαβιβαστική ουσία, μεταφέρει δηλαδή σήματα κατά μήκος του νευρικού συστήματος, και συμμετέχει σε πολλές λειτουργίες του εγκεφάλου. Μεταξύ αυτών, διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη συμπεριφορά μας, τη γνωστική λειτουργία, τη διάθεση, την εστίαση/προσοχή και την εκμάθηση.

Εκκρίνεται από πυρήνες νευρώνων (nucleus accumbens) και τον προμετωπιαίο φλοιό του εγκεφάλου, από κινήσεις ανταμοιβής (φαγητό, σεξ, φάρμακα) και από φυσιολογικά ερεθίσματα. Θεωρείται ότι η ντοπαμίνη σχετίζεται με το αίσθημα ικανοποίησης του εγκεφάλου, που μας παρέχει συναισθήματα ευφορίας και ενίσχυσης, προς συγκεκριμένες δράσεις.

Πρόσφατες μελέτες έδειξαν ότι η ντοπαμίνη μπορεί να απελευθερωθεί και σε συνθήκες επιθετικότητας.

Ανταμοιβή Φαίνεται λοιπόν ότι η ντοπαμίνη σχετίζεται στενά με συμπεριφορές αναζήτησης της (αυτό)ανταμοιβής. Μελέτες υποστηρίζουν ότι ακόμα και η προσδοκία της ανταμοιβής πυροδοτεί την έκκριση της ντοπαμίνης.

Υπάρχουν μάλιστα στοιχεία ότι όταν η ανταμοιβή μας είναι μεγαλύτερη του αναμενομένου, αυξάνεται μαζί και η απελευθέρωσή της ορμόνης, με αποτέλεσμα να αυξάνεται η ικανοποίηση μας ή το κίνητρο προς ανταμοιβή.

Ουσίες όπως η κοκαΐνη, η νικοτίνη και οι αμφεταμίνες, προκαλούν άμεσα ή έμμεσα αύξηση των επιπέδων ντοπαμίνης στο μεσομεταιχμιακό μονοπάτι ανταμοιβής στον εγκέφαλο (mesolimbic reward pathway). Το μονοπάτι αυτό, διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη «μετάφραση» της σκέψης σε δράση – ειδικά στην εκμάθηση της ανταμοιβής. Ως συνέπεια, αναζητάμε συνεχώς την υλική (ή μη) ανταμοιβή, π.χ. τρόφιμα με γλυκιά γεύση, σεξ κ.α.

Όταν συνδυάζουμε λοιπόν μια δραστηριότητα (π.χ. τζόγο, φαγητό, αλκοόλ, σεξ) με την έκκριση της ντοπαμίνης και τα συνεπακόλουθα ευχάριστα συναισθήματα, τότε αρχίζουμε να αποζητάμε αυτήν την δραστηριότητα, μονό και μόνο για να… χαρίσουμε στον εαυτό μας τα συναισθήματα αυτά. Παύει να έχει σημασία το μέσο (π.χ. τζόγος, φαγητό, αλκοόλ, σεξ) και το κυνήγι της ευχαρίστησης γίνεται πλέον αυτοσκοπός.

Φαγητό Είναι όμως οποιαδήποτε κατάχρηση συνδεδεμένη με εθισμό; Μπορεί ένας παχύσαρκος να καταναλώνει υπερβολική ποσότητα τροφής, σε σημείο που να εθίζεται σε αυτό; Οι μελέτες που διεξάγονται, μας δίνουν στοιχεία που συνδέουν την παχυσαρκία με την έκκριση (ή μη) της ντοπαμίνης. Πρόσφατες έρευνες μας δείχνουν ότι υπάρχουν άνθρωποι που, για γενετικούς λόγους, έχουν λιγότερους υποδοχείς ντοπαμίνης. Έτσι, ο εγκέφαλός τους δεν ικανοποιείται με μια φυσιολογική ποσότητα φαγητού, και αναγκάζονται να αυξήσουν σημαντικά την ποσότητα, προκειμένου να λάβουν την ίδια ευχαρίστηση και ικανοποίηση.

Απεξάρτηση Η διαδικασία της… απεξάρτησης είναι δύσκολη, γιατί ο οργανισμός χρειάζεται χρόνο να ξε-μάθει τη «συνταγή» που ακολουθούσε για να λάβει ευχαρίστηση (π.χ. φαγητό ~ ευχαρίστηση) και να μάθει νέους, πιο ωφέλιμους τρόπους (π.χ. άσκηση ~ ευχαρίστηση). Τα στάδιά της χαρακτηρίζονται από θλίψη, ατονία και κυκλοθυμική συμπεριφορά.Συχνά βέβαια εμπλέκονται και άλλα βαθύτερα συναισθήματα ή προσωπικά βιώματα – χαμηλή αυτοπεποίθηση, τα συναισθήματα αυτοκαταστροφής κτλ – που κάνουν τη διαδικασία ακόμα πιο δύσκολη. Το ίδιο ισχύει ακόμα και σε περιπτώσεις πιο «κοινωνικά αποδεκτών» εξαρτήσεων, όπως η νικοτίνη.

Βοήθεια Με άλλα λόγια, το φαγητό όντως μπορεί να γίνει εθιστικό. Ο πιο συνηθισμένος τρόπος είναι να το μετατρέψουμε σε μέσο αναζήτησης ευχαρίστησης και μετάθεσης ευθυνών/ υποχρεώσεων. Να το χρησιμοποιήσουμε για να αλλάξουμε τη διάθεσή μας και να ανακουφίσουμε αρνητικά συναισθήματα. Η όποια πρόσκαιρη ανακούφιση, που μπορεί να προσφέρει, μας κάνει να αναζητούμε ξανά και ξανά τη συγκεκριμένη δίοδο έξω από την πραγματικότητα. Αυτό δεν είναι άλλωστε και το προφίλ του εξαρτημένου ατόμου;

Δεδομένου λοιπόν του γεγονότος ότι το πιάτο αντικατοπτρίζει μεγάλο μέρος της ψυχοσύνθεσής μας, κρίνεται απαραίτητη η επιπρόσθετη υποστήριξη από ειδικούς (ομάδες απεξάρτησης, ψυχολογική υποστήριξη, κλινικούς διαιτολόγους κτλ), ώστε να περιορίσουμε τόσο την μετάθεση της διάθεσή μας στο φαγητό όσο και την αναζήτηση της εδώδιμης ανταμοιβής.

[Ελευροτυπία/ ένθετο Υγεία: 20-4-2010]

Γιώργος Μίλεσης, MSc

Κλινικός Διαιτολόγος Διατροφολόγος MSc Εφαρμοσμένης Κλινικής Διατροφής Χαροκοπείου Πανεπιστημίου Αθηνών

georgemiles9@gmail.com

http://www.dia-trofis.gr

Προτεινόμενη βιβλιογραφία

Διαβάστε το best seller βιβλίο αυτογνωσίας & αυτοβοήθειας: «Το Ψυχοθεραπευτικό Ταξίδι: Από τον φόβο της σκιάς, στο φως της επίγνωσης», του Dr. Γρηγόρη Βασιλειάδη, Ψυχολόγου – Συστημικού – Υπαρξιακού Ψυχοθεραπευτή και Ψυχοθεραπευτή Ομάδας. Περισσότερες πληροφορίες για το βιβλίο θα μάθετε αν επισκεφτείτε το site: http://www.aftognosia.gr/sumvouleutiki/224--a-.html

 

 

«Το Ψυχοθεραπευτικό Ταξίδι», του ψυχολόγου Δρ. Γρηγόρη Βασιλειάδη μπορείτε να το αποκτήσετε –και διαδικτυακά- με έκπτωση από:

το βιβλιοπωλείο «Ιανός»: https://www.ianos.gr/to-psixotherapeitiko-taksidi-0341126.html  

από το βιβλιοπωλείο "Πρωτοπορία":

http://www.protoporia.gr/to-psychotherapeytiko-taxidi-p-408072.html    

από το βιβλιοπωλείο "Πολιτεία":

http://www.politeianet.gr/books/9786185067496-basileiadis-grigoris-iwritegr-to-psuchotherapeutiko-taxidi-241155 

από το “Public”: http://www.public.gr/product/books/greek-books/family-home/self-improvement-body-and-spirit/to-psyhotherapeytiko-taksidi/prod7160346pp/

και από όλα τα μεγάλα βιβλιοπωλεία.